Prawa własności: decyduje ustrój czy konkretni politycy?

Christopher Hartwell porównuje kształtowanie się praw własności w Polsce i na Ukrainie, zadając fundamentalne pytanie: czy o jakości ochrony własności decyduje trwały ustrój (polity), czy zmienni politycy? To pytanie o trwałość — bo prawa własności zależne od dobrej woli aktualnej władzy są kruche, a te zakorzenione w systemie przetrwają zmiany rządów.

Dwie ścieżki, dwa wyniki

Hartwell analizuje procesy legislacyjne, egzekwowanie prawa i praktykę sądową w obu krajach. Polska zbudowała względnie systemowe, odporne na politykę ramy ochrony własności; Ukraina częściej uzależniała je od bieżących układów władzy. Efektem były różne poziomy bezpieczeństwa inwestycji i różne trajektorie rozwoju. Indywidualni liderzy mają znaczenie, ale to systemowe rozwiązania decydują o długim biegu.

Sygnał ostrzegawczy dla Polski

Wniosek Hartwella jest niepokojąco aktualny. Jeśli prawa własności zależą od systemu, a nie od kaprysu polityka, to każde upolitycznienie sądów i instytucji przesuwa Polskę w stronę modelu ukraińskiego — mniej przewidywalnego i mniej bezpiecznego dla inwestorów. Dla debaty o SSP i o państwie prawa to przypomnienie, że ochrona własności to nie deklaracja, lecz jakość instytucji, którą łatwo popsuć, a trudno odbudować.

Źródło: Determinants of property rights in Poland and Ukraine, Hartwell · ← wróć do: Analizy: Polska i CEE