Zrozumieć transformację postkomunistyczną

W tym artykule dla „Journal of Democracy” Leszek Balcerowicz porządkuje, na czym polega wyjątkowość przejścia od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej. To nie była zwykła reforma, lecz jednoczesna przebudowa gospodarki, państwa i społeczeństwa — trzy rewolucje naraz. Balcerowicz tłumaczy, dlaczego wymagało to innego podejścia niż stopniowe reformy w dojrzałych demokracjach.

Trzy rewolucje jednocześnie

Kraje postkomunistyczne musiały równocześnie ustabilizować gospodarkę, zbudować instytucje rynkowe i umocnić demokrację. Balcerowicz argumentuje, że taka kumulacja wyzwań paradoksalnie sprzyjała radykalizmowi: skoro i tak trzeba było zmienić wszystko, lepiej robić to szybko, wykorzystując „okres nadzwyczajnej polityki”. Rozwlekanie reform groziło utknięciem w stanie pośrednim — najgorszym z możliwych.

Aktualność diagnozy

Ten tekst pomaga zrozumieć, dlaczego prywatyzacja była nie dodatkiem, lecz filarem transformacji — bez zmiany własności nie ma prawdziwej gospodarki rynkowej. Dla dzisiejszej Polski to przypomnienie, że stan „pośredni” — rynek z dużym sektorem państwowym — jest właśnie tym, przed czym Balcerowicz ostrzegał. Transformacja miała prowadzić do gospodarki rynkowej, a nie do trwałej hybrydy sterowanej politycznie.

Źródło: Leszek Balcerowicz, „Understanding Postcommunist Transitions”, Journal of Democracy (1994) · ← wróć do: Analizy: świat i teoria